Mutrikuko Udal Artxiboan egindako ikerketa baten arabera, Arno mendiko gurutzea 1901eko otsailaren 9an ordaindu zen, eta horrek adierazten du data horretarako jada mendian zegoela. Aurkikuntza honek gurutze hori Euskadiko lehenengoa bihurtzen du, Bachicabokoa (1886) izan ezik, eta Legate mendikoa baino lehenagokoa da.
Aurkitutako dokumentuak Francisco Aguirre Zabalari 150 pezeta ordaintzea adosten du gurutzea Arno ra eramateagatik. Diru kopuru hori, garai hartan garrantzitsua zena, gurutzea egurrezkoa ez zela eta pisu handikoa zela iradokitzen du, seguruenik kareharrizkoa. 1930eko apirilean, tximista batek jatorrizko gurutzea bota zuen, eta 1931ko martxoan hormigoizko beste bat jarri zuten, jatorrizko kareharrizko oinarria mantenduz.
“"Gurutzea mendira igotzeko ordaindutako 150 pezeta diru asko zen garai hartan (gaur egun 2.000 eta 3.000 euro artean izango lirateke), eta horrek esan nahi du gurutzea ez zela egurrezkoa, baizik eta zerbait astuna."
Arno mendigunea Izarraitzeko magalean dago, Mutriku eta Deba herri gipuzkoarren hegoaldean. Gurutzea 601 metroko altueran dago, eta bertatik Kantauri itsasoaren ikuspegi panoramikoa eskaintzen du. Leku hori itsasontziei seinaleak egiteko erabiltzen zen garai batean, itsasotik gertu eta altuera handian zegoelako.
Gurutzeak mendietan jartzeko ideia 1899ko ekainaren 12an sortu zen Italian. Historialari baten arabera, Mutrikuko Udalak finantzatu zuen Arno mendiko gurutzea, 1900eko Jubileuko ekitaldietan Erroman egon zen norbaiten itzuleran. Horrek esan nahi du ez zela herri ekimen bat izan. Aurkikuntza honek Euskal Herriko mendizaletasunaren historiaren mugarri garrantzitsu bat berrikusten du.
