Hondarribiko arrantzaleen artean erabiltzen zen hitz bat, Arrasateko umeek erabiltzen zuten beste bat eta gaur egungo unibertsitate-sarrerako probaren adiera berri bat jorratzen ditu egileak, hizkuntzaren erabileraren inguruko anabasa aztertzeko. Horretarako, Gabriel Aresti Segurola eta Fernando Aire Etxart Xalbador olerkarien lanak hartzen ditu erreferentziatzat.
Zutabe hau bereziki zuzendua dago komenientziaz soilik euskaldun izan nahi dutenei, joko-arauak beren interesen arabera moldatu nahi dituztenei eta Euskal Herria zein euskalduntasuna ahotan hartzen dutenei, baina beren komenentzien arabera erabiltzeko prest daudenei.
“"Zuei, Euskal Autonomia Erkidegoko sasi euskaldun neska-mutilok, egian diotsuet, zuen artetik batek baldin eta euskara esplotatzen badu une honetan edo geroago ere bai, hori, zuen arteko hori, neure maldiziorik borobilenarekin hornituko dudala, sipula-sipulorum, mundu honetako putasemerik semeena bezala."
Gabriel Arestik argi utzi zuen bere iritzia euskararen erabilerari buruz, komenientziazko erabiltzaileei zuzenduz. Bere hitzek gogorarazten dute hizkuntza ez dela tresna bat interes pertsonalak asetzeko, baizik eta nortasunaren parte garrantzitsu bat.
“"Hil hobi huntan noizbait norbait balabila, / zure izaitearen herrestoen bila, / lurpetik entzunen du deiadar bipila: / Hemen dago ama bat bere haurrek hila!"
Bestalde, Xalbadorrek euskarari eskaini zion heriotza-abestiak hizkuntzaren zaurgarritasuna eta berezko balioa azpimarratzen ditu. Egileak galdetzen du zergatik ukatu ezin duen batek euskararen presentzia, gaztelaniaren kasuan ere antzeko eskaerarik egiten ez duen bitartean. Horrela, euren burua euskaldun dutela diotenei, baina hizkuntza hori ez dutenei, eskubidea ukatzen die hori esateko.
