IX. mendeko kondaira batek dioenez, printzesa eskoziar batek Mundaka-ra ekarri zuen itsasontziz. Bertan seme bat izan zuen, Jaun Zuria izenekoa, azal argia eta ile horia zituena, garai hartan ezohikoa zena. Gazte ausart honek asturiar tropen aurka borrokatzeko armada gidatu zuen, hauek Bizkaiko kostaldeko hainbat eremu eta herri erre baitzituzten.

Padurako bataila odoltsuak ondorio latzak izan zituen, eta inguruak Arrigorriaga izena hartu zuen, 'harri gorrien' lekua. Armada etsaiak Luyando-ra arte jazarri zuten, non haritz bat zegoen. Jaun Zuriak baldintza batekin utzi zien alde egiten: ez itzultzea, eta haritz horretan ezpata bat sartu zuen. Haritz horri Árbol Malato deitu zitzaion eta bizkaitarrek Jaunari jarraitzeko betebeharraren muga zen.

Forua zen Bizkaiko Jaurerria arautzen zuen ordenamendu juridikoa, lege orokorraren baliokidea, zuzenbide konstituzionala, zibila, penala eta prozesala biltzen zituena. 1452an hartu zuen idatzizko forma Fuero Viejo-n, eta 1526ko erreformak indarrean zeuden arauak finkatu zituen, ia XIX. mendera arte iraun zuen eredu aurreratu bat sendotuz. Gizarte bat eraiki zuen berdintasunean, askatasunen babesean, erakundeen arteko itunean eta identitate kolektiboaren finkapenean oinarrituta.

Foruak 'Bake Forala' izeneko mekanismo bat jasotzen zuen, jaunaren boterearen kontrola egiteko, arbitrariotasunak ekiditeko eta gobernariek legeak errespetatzea bermatzeko. Jaunaren ebazpen oro, Bizkaiko Foruaren aurkakoa bazen, baliogabetu egiten zen. 'Obedientzia ematen da, baina ez da betetzen' zen bere formula. Emakumeek ondarea jasotzeko eta beren negozioak abian jartzeko eskubidea ere aitortzen zuen.

Bigarren Karlistaldiaren (1872-1876) ondoren, foru-erakundeen eta Madrilgo gobernuen arteko tentsio luzeak amaitu ziren. Karlistaldiaren porrotak foru-sistema desegiteko aitzakia izan zen. 1876ko uztailaren 21eko legeak foruen desjabetzea gauzatu zuen, eta, ondorioz, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Arabako lurraldeetako organo zuzentzaile gisa Batzar Nagusiak eta Foru Aldundiak desagertu ziren.