Liburu berriak Jorge Oteiza eskultorearen lana eta bizitza berreskuratzen ditu

José Julián Bakedanoren 'Para conocer a Oteiza' lanak artista euskal kulturaren errebelazio gisa aurkezten du.

Liburu pilaren hurbileko irudia, kutsu zaharkituarekin.
IA

Liburu pilaren hurbileko irudia, kutsu zaharkituarekin.

José Julián Bakedano-ren Pamiela argitaletxeak kaleratutako 'Para conocer a Oteiza' liburu berriak Jorge Oteiza eskultorearen alderdi asko aztertzen ditu, bere lanaren eta bizitzaren inguruko testigantzak bilduz.

Altzuzako Fundazioan aurkeztu berri den argitalpen honek Jorge Oteiza eskultore handia, euskal kulturaren espiritu iraultzailea eta ekintzailea gisa aurkeztea du helburu. José Julián Bakedano-ren 'Para conocer a Oteiza' izeneko liburuak, Pamiela argitaletxeak plazaratua, artistaren iraganeko lanen diseinua gogorarazten du. Lan berria bi zatitan banatzen da: bata, kulturaren hainbat esparrutako artistarekin lotura duten pertsonen iritziak biltzen dituena; eta bestea, argazki album moduan antolatua, Oteizaren bizitzako argazki gutxi ikusiak jasotzen dituena.
Aurkezpenean egilearekin batera izan ziren Jaione Apalategi, Fundazioko presidentea; Pilar Oteiza, eskultorearen iloba; eta Lander Majuelo, Pamielako ordezkaria. Bakedanok azaldu zuenez, liburuak Oteizaren eguneroko alderdiak eta munduan zehar egindako egonaldiak jasotzen ditu. 'Liburu bat egitea pentsatu dut, Jorge gustura ikusiko lukeena', adierazi zuen, nahiz eta Pilar Oteiza-k erronka zaila zela aitortu, artistaren izaera kritikoa kontuan hartuta. Ilobak eskertu egin zuen liburu berria, artistarengana hurbiltzeko aukera ematen duelako, eta azpimarratu zuen Jorge Oteiza ezagutzeko modurik onena 'Oteizaren beraren irakurketan' datzala.
Liburuaren lehen zatian, hainbat pertsona ospetsuk parte hartu dute, hala nola Juan Manuel Bonet, Txomin Badiola, Ángel Bados, Juan Huarte, Miguel Sánchez Ostiz, Jaione Apalategi, Mikel Onandia, Rafael Moneo, Francisco Javier Sáenz de Oiza, José María Parreño, Alfonso de la Torre, Miren Vadillo Eguino, J.M.Caballero Bonald, Pilar Oteiza, Fernando García Nieto, Beñat Sarasola, Peio Agirre, Javier González de Durana, José Julián Bakedano, Miguel Zugaza, Juan Pablo Huercanos, Gillermo Zuaznabar, Santos Zunzunegui, Paulino Viota, Rafael Ruiz Balerdi, Elixabete Ansa, Víctor Erice, Juan Antonio Urbeltz, Bernardo Atxaga, Javier Eder, Blas de Otero, José Luis Merino, Iñaki Arzoz, Oskar Alegria, Fidel Azkoaga eta Manuel Asín. Hauek guztiek beren esperientzia pertsonala kontatzen dute, hainbat formatutan: hitzaldi, artikulu edo testu pertsonal gisa. Horrela, liburua 'intimoagoa, sentimenduz eta oroitzapenez betea, dokumentazio eta datuena baino gehiago' bilakatu da, Pilar Oteiza-ren arabera.
Argazkiak, berriz, Oteiza Museoko Fundazioaren artxiboetatik, Pilar Oteiza-ren bildumatik, Ramón Serras-ena, Bilboko Arte Ederren Museoa-rena, Mikel Escauriaza-rena eta Pamiela-rena datoz. Gainera, liburuak QR kode bat du Manuel Asín-ek zuzendutako 2005eko 'Siete vigías y una torre' dokumentala ikusteko. Honek Jorge Oteiza-ren lana aztertzen du, bere zazpi eskulturak ('zazpi zaintzaileak') eta bere etxe-museoa ('dorrea') erakutsiz.
Argitalpenaren arduradunak azaldu duenez, lan hau Pamiela-ren ekimenez sortu zen, Oteizaren bizitza eta obra ezagutarazteko helburuarekin. Landerrek gaineratu zuen bezala, 'Oteizaren ondarea zabaldu nahi genuen'. Ideia zen artistarekin harremana izan duten pertsonen testigantzak biltzea. Liburu honek ez du soilik Oteiza ezagutzen dutenentzat balio, baita oraindik haren bizitza eta lanarekin hurbildu ez diren belaunaldi berrientzat ere.
Liburuaren formatuak 'Qué sabemos de' bildumaren eskema jarraitzen du. Emaitza Oteiza-ren 'ikuspegi poliedrikoa' da, pedagogian kezkatua zegoen gizona, poeta, aktibista eta askoz gehiago. Bakedano-ren hitzetan, 'ekintza gizona eta idazle bikaina' zen. Liburu hau artistaren bizitza, obra eta pentsamendua ulertzeko gida da, garai hartako euskal artistarik handienetako batentzat dena bateratua baitzen, eta hori zen bere indarra, bere garaiarekin zuen konpromisoa bezala.
Argitalpen berri honek planteatzen duen galdera bat bere izenburua bera da. Gaur egun, bere ondarea 20 urte baino gehiagoz zaintzen duen Fundazio bat izan arren, oraindik beharrezkoa da Oteiza ezagutzearen ideia azpimarratzea, bere lanak eta pertsonak artean eta gizartean izan zuen esanahiari buruz dagoen ezagutza faltari aurre eginez.
Txomin Badiola-k, Jorge Oteiza-ren eskulturaren katalogo arrazoituaren egileak, liburuan idazten duen bezala, 'Oteizak ez zuen inoiz uko egin bere pertsonaiari, adinean aurrera zihoan heinean okerrera egin zezakeena, ondorengoentzat lan kritiko eta desmitifikatzaile izugarria utziz, bere ondarearen onena balioan jarriko duena. Zeregin hori oraindik pendiente dago.' Orain argitaratu den liburu hau bezalako lanak ekarpen garrantzitsua dira zeregin horretan.
Liburuaren egilea, José Julián Bakedano Sarrionandia (Durango, 1957), Arkitektura eta Zuzenbide ikasketak egin zituen. 1982an Bilboko Arte Ederren Museoko Zinemateka sortu zuen eta bertan zuzendariorde izan zen. Durangoko Arte eta Historia Museoaren sortzaileetako bat da. Bilboko Nazioarteko Zinema Dokumental eta Film Laburren Jaialdian (gaur ZINEBI) parte hartu du hainbat eginkizunetan 1968az geroztik. 1990ean Bizkaiko Nazioarteko Zinema eta Kirol Jaialdia sortu zuen. Erakusketen koordinatzaile, komisario, muntatzaile eta liburuen diseinatzaile izan da. 1982tik Bilboko Arte Ederren Museoko zuzendariordea izan zen, Jardueren Saila eta Zinemateka bere ardurapean zituela.