Euskal Autonomia Erkidegoan, 2015eko erreformaren ondoren, oinordetza-eskubideak aldaketa nabarmenak izan ditu, herentzien patua erabakitzeko askatasun handiagoa emanez. Araudi hau euskal bizilaguntasun zibila duten pertsona guztiei aplikatzen zaie, eta Espainiako Kode Zibilaren ezberdina da.
Euskal bizilaguntasun zibila lortzeko, Euskal Autonomia Erkidegoan jaio behar da, hamar urtez jarraian bizi izan behar da kontrakoa adierazi gabe, edo bi urteko egonaldiaren ondoren eskatu. 2015etik aurrera, lege-esparru propio hau Euskal Autonomia Erkidego osora zabaldu zen, lehenago eremu jakin batzuetan bakarrik aplikatzen zena bateratuz.
Testamentua ematen duen pertsonari askatasun askoz handiagoa ematen dio.
Desberdintasun nagusia da euskal zuzenbideak askatasun handiagoa ematen diola testamentua egiten duen pertsonari. Espainiako Kode Zibilak herentziaren herena (legitima) nahitaezko oinordekoentzat gordetzea eskatzen duen bitartean, Euskadin ez dago betebehar hori. Ondare guztia seme-alaba bakar bati edo biloba bati ere utz dakioke, eta gainerakoek ezin dute ezer egin.
Ekintza horri apartamendua deitzen zaio. Zuzenbide komuneko desjabetzeak ez bezala, kausa oso larriak eta justifikatuak eskatzen baititu, hala nola bizitzaren aurkako atentatua, apartamenduak ez du inolako justifikaziorik behar. Testamentuan ez izendatzearekin edo espresuki seme-alaba bat baztertzen dela esatearekin, pertsona horiek ez dute ezer oinordetzan jasoko. Erabakia, gainera, ezin da inpugnatu.
Euskal foru zuzenbideak beste tresna batzuk ere baditu, hala nola ahalmen testatzailea, pertsona bati bere ezkontideari (komisario izendatuz) bere ondasunak hil ondoren banatzeko ahalmena eskuordetzeko aukera ematen diona. Horrez gain, oinordetza-ituna dago, testatzaileak eta bere oinordekoek bizirik daudela sinatutako akordioa. Horrek familia-ondareari egonkortasuna ematen dio eta gatazkak saihesten ditu, alderdiek aldez aurretik baitakite zer ondasun jasoko dituzten. Gainera, onura fiskal garrantzitsuak eskaintzen ditu: bide honetatik jasotako lehen 400.000 euroak zergarik gabe daude.
2015 baino lehenagoko testamentuen arriskuari dagokionez, garrantzitsua da testamentua eguneratzea. Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiaren 2024ko epai batek erakutsi zuen nola 2015 baino lehenagoko testamentu batek, bost seme-alabetatik lauri “legitima zorrotza” uzten ziena, arazoak sortu zituen. 2015 ondoren hildakoan, bosgarren semeak testamentua inpugnatu zuen, euskal zuzenbide berrian legitima ez zegoenez, ondare guztia berari zegokiola argudiatuz. Auzitegiak arrazoia eman zion, eta beste lau anai-arrebak ondasunik gabe geratu ziren. Horrek euskal herritarrek beren eskubideak eta foru-legeak eskaintzen dituen tresnak ezagutzearen garrantzia azpimarratzen du.
