Gernikako bonbardaketatik bizirik atera den batek, ia 99 urte dituenak, bere bizipenak kontatu ditu. Bere testigantzak, gerrak, gaixotasunak eta exilioak markatutako bizitza baten isla, gertaera historiko horren memoria bizirik mantentzen du. Bere hitzetan, “kontatzen dudan guztia egia da”, eta horrek bere oroitzapenen zehaztasuna azpimarratzen du.
1927ko uztailaren 13an jaio zen Gernikan, San Juan kaleko 33. zenbakian. Zortzi anai-arrebetatik gazteena zen, eta gaur egun bera da bizirik dagoen bakarra. Haurtzaroa gogorra izan zuen, gerra baino lehen ere. 1935ean, tifusak bere familia jo zuen, bi anai nagusiak, 18 eta 20 urtekoak, hil zirelarik. Horietako bat, Luis, Athletic Clubeko futbolaria zen gazte kategorietan.
Espainiako jeneralen estatu-kolpearen eta ondorengo gerraren ondorioz, bere anaia bat miliziano gisa sartu zen faxismoaren aurka borrokatzeko, Orduñako frontean eta Ebroko frontean ere, Belchiteko gerran. Bere aita ere, Luis Diego, sozialista zen eta errepresioa jasan zuen gerra ostean. Guardia Zibilak atxilotu eta sei urteko kartzela-zigorra ezarri zion Bilboko eskolapioetan.
“"Bonbak lehertzen zirenean, uhin hedatzaileak lurretik altxatzen gintuen. Jendea oihuka. Danteskoa zen, danteskoa."
1937ko apirilaren 26an, naziek eta italiarrek Gernika bonbardatu zutenean, bederatzi urte eta hamar hilabete zituen. Bonbardaketa hasi zenean, Konde Arana etxean zegoen aterpean babestu zen bere amarekin eta arrebarekin. Bonbardaketak hiru ordu baino gehiago iraun zuen, eta hiria erabat suntsituta geratu zen. Bere etxea desagertu egin zen, eta familia Zamudiora oinez joan zen, gero Kantabriara eta Frantziara, eta azkenik Kataluniara.
Gerra ostean, Euskal Herrira itzuli ziren eta Elgoibarren finkatu. Bere gurasoek, Gernikan zurgindegi eta izozki-denda bat izan ondoren, trapero eta txatarra biltzaile gisa lan egin zuten. Bizirik atera den honek musikan aurkitu zuen berreraikuntza pertsonalerako bidea, Elgoibarko Bandan 50 urte baino gehiagoz jo zuelarik.
