Bizilagunen komunitateetako bizikidetza 1960ko Jabetza Horizontalaren Legeak arautzen du. Lege honek erabakiak hartzeko modutik hasi eta morositateari edo legez kanpoko obrei aurre egiteko modura arteko guztia zehazten du. Xabier Bilbao abokatuak, San José Abogados bulegokoak, lege honen gakoak argitu ditu COPE Euskadi irratian, ia herritar guztiei eragiten dieten eskubide eta betebeharrak ulertzeko.

Komunitate baten egitura hiru organo nagusitan oinarritzen da. Jabeen Batzarra da organo gorena, jabe guztiek osatua, non akordioak bozkatu eta hartzen diren. Presidenteak komunitatearen legezko ordezkaritza du, eta idazkariak akten fede ematen du. Gainera, administratzaile profesional bat kontratatu daiteke, nahiz eta derrigorrezkoa ez izan, oso gomendagarria da bizilagun askoko komunitateetan.

Batzarreko akordioak ez dira behin betikoak eta errekurritu daitezke. Bileran presente dagoen jabe batek bere desadostasuna adierazi behar du unean bertan, akta judizialki inpugnatu ahal izateko. Bertan egon ez bazen, hilabeteko epea du jakinarazpena jaso eta gero, bere desadostasuna batzarrari jakinarazteko, epaitegira joan aurretik, bere arrazoiak onartzen ez badira.

Legeak hainbat betebehar ezartzen dizkie jabeei, hala nola instalazioak errespetatzea, beren jabetza egoera onean mantentzea, beren etxebizitzan konponketak onartzea elementu komunei eragiten badiete, eta garrantzitsuenetako bat, “parte hartze kuotaren arabera” eraikinaren gastu orokorretan laguntzea. Parte hartze kuota, normalean, titulu eratzailean edo eraikinaren estatutuetan finkatzen da, etxebizitzaren azaleran oinarrituta. Hala ere, pisuaren altuerak edo merkatu-balioak ere eragin dezakete. Ehuneko horiek aldatzea “oso zaila” da, jabe guztien aho batezko akordioa behar baitu, eta horregatik gatazka asko epaitegietan amaitzen dira.

Morositatea da gatazka ohikoenetako bat. Ordainketa ezaren aurrean, komunitateak zorra erreklamatu dezake lehenik adiskidetasunez, eta erantzunik ez badago, batzarrean zorraren ziurtagiria onartu, bide judizialetik eskatzeko, interesak eta kostuak gehituta. Obrak ere tentsio iturri klasiko bat dira. Jabe bakoitzak bere etxebizitza berritzeko eskubidea badu ere, Bilbaok gogorarazten du muga argiak daudela: “obrak egiteko eskubidea dugu, betiere eraikinaren segurtasuna kaltetzen ez badute, bere egitura orokorra, ezin du beste jabe baten eskubideak kaltetu”. Gainera, elementu komunak aldatzeko, hala nola balkoiak edo terrazak, bizilagunen baimena ezinbestekoa da.

Azkenik, legeak jarduera gogaikarriak, osasungaitzak edo arriskutsuak debekatzen ditu. Zaratak edo kalteak eragiten dituen bizilagun baten aurrean, komunitateak defendatu dezake. Abokatuak azpimarratzen du babesa hain handia dela, ezen kasu larrietan, “legeak epaitegira jotzeko aukera ematen duela, jabetzaren erabilera debekatzea eskatzeko” behin-behinean.