Azken bost urteetan etenik gabe izan den igoera honen arrazoiak anitzak dira eta gizarte errealitate berri bati erantzuten diote. Horien artean, osasun mentaleko arazo gehiago, adikzioen gorakada, prekarietate handiagoa, familia nukleo txikiagoak eta migrazioa nabarmentzen dira. Faktore horiek guztiek gizartean dauden arazoen inguruko kontzientziazio handiagoa eta erakundeek zein gizarte eragileek detekzio hobea ekarri dute.
Adingabeen sarearen alderik ezagunena tutoretzapeko pisuak eta egoitzak dira, zerbitzu honetara jotzen duten adingabeen bosten bat artatzen baitute. Hala ere, esku-hartze mota ugari daude, denek helburu bera dutelarik: babesgabetasun edo zaurgarritasun egoeran dauden adingabeei arreta eskaintzea, betiere «gizarte mailan tratu onaren» ikuspegitik.
2025ean artatutako 2.854 adingabeak 2010eko kopurua (1.347) baino gehiago dira bikoitza. Igoera nabarmena da, eta Sailak adierazi duenez, beraien lanari dagokionez, «detekzioan lehen ez ziren gauzak ikusten dira orain, eta prebentzioan ere lan egiten da; ondorioz, neurri biziagoak jaso behar ez dituzten adingabe gehiago artatzen ditugu».
Gizartearen eraldaketa ere kontuan hartzekoa da. «Osasun mentaleko eta adikzioetako arazo gehiago daude. Migrazio gehiago ere bai, baina ez soilik adingabe migratzaile ez-lagunduen kasuan, baizik eta beste ingurune batzuetatik datozen familietan, prozesu migratzaio oso konplexuak bizi dituztenak, edo beraien seme-alabekin etorri diren eta hasteko zailtasunak dituzten amak». Gainera, «familiek bakarrik daude gehiago, eta lehen gizartean sostengatzen zena, orain guk saiatu behar dugu sostengatzen». Azkenik, kontzientziazio handiagoak bultzatzen du «familiek beraien laguntza beharra gehiago adieraztea, egoera jakin batzuk nola landu ez dakitelako».
Sarrera-atalak du adingabe bat Aldundiaren eskuetara iristeko bide nagusia. Iaz, 1.676 adingabek jaso zuten zerbitzu horren bidezko arreta; horietatik %68 bertokoak ziren eta gainerako %32, berriz, Gipuzkoan familiarrik gabeko etorkinak. Adingabe baten arazoak familiak berak, osasun-zentroek edo ikastetxeek detekta ditzakete, eta kasua udaletako gizarte-zerbitzuetara bideratzen da. Dagokion taldeak lehen balorazio bat egiten du eta, «kasu gehienetan», emaitzak adingabearen familiarekiko esku-hartzea erabakitzen du. Egoera «arrisku larria edo babesgabetasun egoera» bada, Aldundiaren eskuetara iristen da, ebaluazio espezializatuago bat egiteko.
Gizarte-politiken esparruan dagoen protokoloa ulertzeko, osasun-arloko prozedurarekin alderatu ohi da. Pazienteak sendagilearengana joaten da, honek lehen balorazioa egiten du eta lehen tratamendua ezartzen du. Figura hori Gipuzkoako 88 udalerrietako gizarte-zerbitzuak dira. Ez badu funtzionatzen, pazientea espezialistarengana bideratzen da, honek, tratatu ondoren, sendagilearengana itzultzea erabakitzen duen edo berekin geratzea. Foru-entitateak betetzen du bigarren funtzio hori. «Ez zaizkigu iristen eta ez zaizkigu iritsi behar diren kasu asko daude, eta iristen zaizkigunetatik gehienak udaletara itzultzen dira normalean».
Iaz, 870 adingaberekin lan egin zen familia-esku-hartzearen eta familiaei ematen zaizkien laguntza-programen bidez, arreta sozioedukatiboa eskaintzeko. Abenduaren 31n, foru-sarean zeuden adingabeen erdiak modalitate horretan zeuden, 1.858tik 985.
Foru-sarean zeuden 1.858 adingabeetatik, %25 harrera-familietan zeuden eta %21 pisu edo egoitzetan. Egoitza- edo familia-harreran amaitzen diren adingabeak kasu «intentsitate handiagokoak» dira, tutoretza-neurri judiziala hartu ondoren, hau baita gizarte-babeseko erakunde publikoaren esku geratzen dena; Euskadin, foru-aldundiak. Zaintza eta Gizarte Politikak sailak adingabearen babesaren ardura hartzen du, eta aldi berean zaintza hori egoitza-zerbitzuetara edo familia-harrerara delegatzen du. Azken modalitate honi dagokionez, iaz 506 adingabe egon ziren boluntario gisa parte hartzen duten familien harreran, adingabe baten zaintzan eta hezkuntzan. Etxebizitza berri bat aurkitzeko, foru-aldundiak hainbat harrera-tipologia ditu.
Adingabearekin duten harremanaren arabera, familia zabala (aitona-amona, osaba-izebak), familia hurbilekoa (bere inguruan izan ditzakeen loturak) eta kanpokoa bereizten dira. Gipuzkoan, Sailak adierazi duenez, «oso zortekoak gara», boluntario diren familia kopuru «oso garrantzitsua» dagoelako, eta horrek modalitate hau ohikoena bihurtzen du.
Beste sailkapen bat harreraren iraupenaren arabera egiten da. Premiazko harrera txiki-txikientzat izaten da, eta neurria azkar hartu behar da; horregatik, gehienez sei hilabeteko iraupena aurreikusten da. Gero, harrera aldi baterakoak eta iraunkorrak daude. Azkenik, hirugarren sailkapen batek boluntarioen edo profesionalen artean bereizten ditu; azken horiek dira, gutxienez, harrera-lanbidea garatzeko prestakuntza eta esperientzia espezifikoa duten harrera-familia horiek, hau baita beraien lana. Batez ere zailtasun handienak dituzten adingabeentzat zuzenduta dago.
Abenduaren 31n, foru-aldundiak lanean zituen 1.858 adingabeetatik, 473 harrera-familia modalitate horretan zeuden. Egoitza-harreran zeudenak baino 73 gehiago dira. Hau da, tutoretzapeko pisu edo egoitzetan. Foru-entitateak 60 baliabidetan 512 plaza ditu. Gehienak, 462, pisuetan daude, eta horiek, oro har, edukiera desberdina dute. «'Oinarrizkoak' deitzen direnak zortzi pertsonarentzat dira, baina 3-4 plazako baliabideak ere badaude, adin nagusitasunetik hurbil dauden eta emantzipazio prozesuari aurre egiten dioten adingabeentzat ere erabiltzen direnak. Gainerako 50 plazak egoitzetan daude. Modalitate hauek ez dira estankoak eta gero eta kasu gehiago daude non irtenbidea mistoa den», diote foru-aldunditik. Kasu batzuetan adingabea asteko hiru egunetan pisu batean eta lau egunetan bere familia biologikoarekin egoten da. Sailak azaltzen duenez, «denbora luzez neurriak isolatuak izan dira, baina modalitateak konbinatzeak egoera mantentzen laguntzen badu, egiten da; ikusten ari da neurri puruek ez dutela beti emaitzarik ematen».
Iaz foru-pisuetan edo egoitzetan egon ziren 535 adingabeetatik, bi heren baino gehiago (364) bertokoak ziren eta 171, berriz, familia-erreferentziarik gabeko adingabe migratzaileak. Foru-aldundiak onartzen du kolektibo honen iritsieraren gorakadak foru-plaza eskuragarriak «distortsionatu» egin dituela eta beharren arabera zabaldu behar izan direla, baina etorkizuneko helburua da «lortzea» 512 plaza horiek murriztea, adingabe gehiago familia harrerako zaintza eta gainbegirapean egon daitezen.
Familia-esku-hartzearekin, familia-harrerarekin edo egoitza-harrerarekin aipatutako adingabeekin lan egiteko modalitateez gain, foru-aldundiak kudeatzen dituen edo horietan kolaboratzen duen aldi baterako egonaldiak ere badaude. Horiek dira, adibidez, Txernobylgo edo Saharako haurren harrerako programak, udan izaten direnak. Era berean, gaixotasunen bat duten adingabeen iritsiera ere aurreikusten dute. Iaz, guztira 117 adingabek jaso zuten foru-sarearen bidezko arreta, beraien aldi baterako oporraldietako egonaldi programaren bitartez.
