Proiektuak lau ardatz nagusi ditu: komunitatearen parte hartzea, parte hartze kolektiboa, adostasun zabala lortzea eta metodologia berritzaileak erabiltzea. Azken ardatz honetan, Peio Jauregi soziolinguistak sortutako Aldahitz ikerketa jarri da martxan. Ikerketa honen hipotesia da euskara ondo hitz egitea ez dela ezinbestekoa elkarrizketari ekiteko; ulertzea nahikoa izan daitekeela, betiere testuinguru egokia sortzen bada.
Horretarako, hiru metodologia erabiltzen ari dira: Uler-saioak, ulermena lortzea helburu dutenak (120 ordutan B1 mailara iristea); Ulerrizketa, euskara ulertzeko tarteko maila dutenen eta maila ona dutenen arteko elkarrizketak sustatzen dituena; eta Eusle, euskara erabiltzeko konpromisoa hartzeko. Proiektua esperimentazio fasean dago, eta lehen pausoak Donostiako Añorga auzoan, Antzuolan eta Aian eman dira. Leku hauek aukeratu dira “herri edo auzo koxkorrak” direlako, eskualde desberdinetan daudelako eta ezaugarri anitzak dituztelako.
Proiektuaren jatorria 2020an dago, Gipuzkoako Foru Aldundiak Anton Abadia saria eman zionean Jauregiri Euskaraldiaren oinarrian dauden hizkuntza ohituren aldaketen teorizazioagatik. Sari banaketan, Jauregik Markel Olano orduko ahaldun nagusiari “Gipuzkoa noizko arigune?” erronka bota zion, eta horrek bultzatu zuen proiektuaren garapena. Aldundiak Soziolinguistika Klusterrarekin batera ikerketak egin ondoren, 2022an proiektua abian jartzea erabaki zen, elkarlana erdigunean jarriz Taupa Euskaltzaleen Mugimenduarekin, Soziolinguistika Klusterrarekin eta Badalabekin.
“"Historikoki, erdaldunak ahaztu egin izan ditugu euskararen aldeko egitasmoetan, eta honek erdi-erdian dauka erdaldunak ere euskarara gerturatzeko urratsak ematen jartzea."
Lau urterako esperimentazio fase bat definitu zen, eta hori gauzatzeko, Aldundiak elkarlan hitzarmenak sinatu zituen Soziolinguistika Klusterrarekin eta Taupa mugimenduarekin. 2023an lau erakundeen artean bulego bat zabaldu zen, eta ordutik, proiektuaren lan ildo guztiak garatzen joan dira, aipatutako hiru leku horietan esperimentazioa eginez eta uler-saioen metodologia probatu eta homologatuz. Aldundiko Hizkuntza Estrategiako Zerbitzuko buruaren arabera, orain arte egindakoa “emankorra eta aberatsa” izan da.
Aia Arigune proba pilotua iazko urtearen hasieran hasi zen, eta urtebete baino gehiagoko ibilbidea du. Helburu nagusia komunitatean euskaraz gehiago eta maizago egitea da, herriak arigune bihurtuz, euskaldunek euskaraz lasai hitz egiteko baldintzak lortzeko. Horrez gain, euskararen alde dagoen jendea aktibatzea ere bilatzen da, erdaldunak ere kontuan hartuta. Aian, Aldahitz metodologian oinarritutako uler-saioak martxan jarri ziren iazko irailetik abendura, elkarrizketan, ahoz ahokoan eta entzumen aktiboan oinarrituta. Proiektuak erantzun oso ona izan du herrian, 37 pertsonak parte hartzeko interesa erakutsi baitzuten.
“"Proiektuaren helburua ez da euskaraz erantzutea, baizik eta elkarrizketa elebidunetara ohitzea."
Parte hartzaileak oso gustura daude, eta horrek profil berriak erakarri ditu euskarara, ulermenetik abiatuta. Gipuzkoa Arigune egitasmoa hainbat erakundek sostengatzen duten arren, Aia Ariguneren motorra herritarrak dira, antolakuntza foroa osatzen baitute. Foro honetan pentsatzen eta adosten dira martxan jarri nahi diren ekimen guztiak. Aiako Udaleko ordezkariak ere parte hartzen dute foroan, eta hasieratik argi izan zuten ekimena herritarra izan behar zuela, udalak gidaritza hartu gabe. Udalean euskararekiko kezka bat zegoen, eta proiektuak diagnostiko bat egiteko ere balio izan du, herriko testuingurua eta erdaraz gehiago hitz egiten den guneak identifikatuz.
Urdaneta auzoko bizilagun batek, herritarren foroaren parte denak, adierazi du euskararen indarguneak eta ahulguneak identifikatzen saiatu direla, auzo bakoitzaren errealitateak oso desberdinak baitira. Uler-saioak iazko urrian hasi ziren Kultur Etxean, AEK euskaltegiko irakasle baten gidaritzapean. Astero biltzen da hamazazpi partaideko taldea, eta proiektuaren helburua ez da parte hartzaileek euskaraz erantzutea, baizik eta elkarrizketa elebidunetara ohitzea. Horrela, etorkizunean euskaldunei euskaraz egiteko eskatuko diete, nahiz eta agian gai ez izan euskaraz erantzuteko, eta horri esker, ez da behartzen euskaraz dakiena hizkuntzaz aldatzera.
Uler-saioak hiru bloketan daude antolatuta, lehenengo biek 30 orduko iraupena dute, eta azkenak 60 ordukoa. Ikus-entzunezko elementuak gutxituz joan dira, entzumen aktiboa sustatzeko. Parte hartzaileek, maila desberdinak izan arren, euskarara gerturatzea dute helburu. Parte hartzaile batzuek, Donostiatik Aian bizi direnak, adierazi dute asko hobetu dutela ulermenean eta konfiantza handiagoa dutela hitz egiterakoan. Beste batzuek, Argentinatik eta Kolonbiatik etorritakoak, euskara ikasteko erronka dute, hemengoekin hobeto konektatzeko eta adinekoekin elkarrizketak izateko. Uler-saioak ekainean amaituko dira, eta ondoren, konplizeak bilatuko dituzte irailetik aurrera Ulerrizketei hasiera emateko.
