Pantxoa Karrere (Azkaine, Lapurdi, 1948) eta Peio Ospital (Ezpeleta, Lapurdi, 1948) musikarien ibilbideari amaiera emateko, azken kontzertuak eskainiko dituzte Barakaldoko BEC en 2027ko urtarrilean. 2011. urtearen hondarrean oholtzaratu ziren azkenengoz, eta orain, zaleekiko esker onez, 40 urtetik gorako ibilbideari bukaera duin bat emateko erabaki dute. "Zinez momentu ederra eta hunkigarria izango da", adierazi dute. Hilaren 9rako sarrera gutxi batzuk baino ez dira gelditzen.
Horrez gain, Donostiako Udalak eta Donostia Kulturak banatzen duten 2026. urteko Adarra Saria jasoko dute bihar, ekainak 21, Musikaren Europako Egunean, Victoria Eugenia Antzokian. Epaimahaiak Euskal Herriaren nortasuna, sentimendua eta memoria kolektiboa espresatzen duten Iparraldeko kantu tradizionalak berreskuratu eta haien transmisioan egindako lan eskerga aitortu die.
Musikari bikoteak hamabost urte zeramatzan oholtzatik kanpo. Peio Ospitalek azaldu duenez, Peio Reparazen Mitoaroa II ikuskizunean batera abestera gonbidatu zituztenean publikoaren harrera beroak eta jendearen eskaerak bultzatu ditu bira hau aurrera ateratzera. Pantxoa Karrerek aitortu du hasieran ez zegoela konbentzituta, baina jendearen erantzuna ikusita argi zuela "egin behar zela".
BECeko sarrerak ordu gutxitan agortu izanak erakutsi du jendeak haiek ikusteko gogoa duela. "Erronka berezia da", dio Karrerek, "edozein kantaldiren aurretik urduritasunak ohikoak dira, baina emozio asko izango dira oholtza gainean". Hainbat toki esanguratsu hautatu dituzte azken birarako, hala nola Santutxu, Lesaka, Bergara eta Baiona. Santutxuko kantaldia berezia da, duela 50 urte poliziak ikusleei eraso egin zien toki berean egiteagatik.
Ospitalek adierazi duenez, azken kontzertuak "ibilbide baten kontakizuna" izango dira, eta herri honekiko maitasun istorio bat ospatuko dute. "Herri honek bizitzera eman didan maitasun istorio honengatik", esker ona adierazi nahi dio herriari. Karrerek gaineratu du haien kantuak "herri honen arazoekin bat datozelako" izan dutela arrakasta, eta jendeak "beraien bizitza ikusten du kantu horien bidez".
Hasiera batean, Ipar Euskal Herrian ez zen kantaldirik egiten, eta erreprimitua zen hizkuntzan taula gainera igotzea "gauza berria" zen. Urteekin, disko eta kasetak ateratzearekin batera, etxeetan sartu ziren eta herriko festetako komiteek deitzen hasi zitzaizkien. Mixel Labegurie aipatu dute bide urratzaile gisa. Pantxoa eta Peiok errepertorio tradizionala ikasi zuten etxean, eta hori izan zen haien "kontserbatorioa".
Karrerek azpimarratu du argi zutela "zeri kantatu nahi zioten", eta ez direla aldatuko. Ospitalek gogorarazi du 1960. hamarkadan euskal kontzientzia bat sortzen hasi zela Iparraldean, eta "pizkunde bat eman zela". Atzera begira, Manex Pagola eta Telesforo Monzon gogoratu dituzte bereziki, haien kantuak kantatzen dituztelako.
Euskararen egoerari dagokionez, Ospitalek bere bilobari aipatzen dio haien belaunaldiaren borroka euskara irakaskuntzarako hizkuntza bilakatzea izan dela, eta hurrengo belaunaldiarena, berriz, "euskara kaleko hizkuntza bilakatzea". Karrerek dio euskal musika bizirik dagoela eta gazteak gero eta adituagoak direla, eta esperantza duela. Ospitalek harrituta gelditzen da jendeak masiboki biltzeko duen gogoarekin, BECen bezala.
Azken birari "Pantxoa eta Peioren historiari begira" deitu diote. Ospitalek dio kantugile baino gehiago interpreteak izan direla, eta haien kantuak entzunez jendeak euskara ikasten hasi izana edo atzerrian herriarekiko lotura izatea "merezi izan du". "Izan ginelako izango dira" esaldiak dena biltzen duela dio.
