Ander Berrojalbiz (Durango, 1983) historialariak, bere azken lanean, euskal lurraldeetako sorginkeria eta heresiarekin lotutako datu berriak argitaratu ditu. Bere aurkikuntza garrantzitsuenen artean, 1507ko sorgin-ehizaren jatorria Oñatin kokatzen du, eta ez Durangon, orain arte uste zen bezala. Horrek urte nahasi haiek markatu zituzten prozesu judizialen irakurketa berri bat eskaintzen du.
Liburuko lehen artikuluetako batek 1507an sorginkeriagatik erre zituzten 30 emakume baino gehiagoren kasua aztertzen du. Berrojalbizek adierazi duenez, gertaera hori historia liburuetan agertu den arren, kokapen zehatza ezezaguna zen. Hasieran Nafarroarekin espekulatu zen, gero Durangorekin, Inkisizioa 1508 eta 1509an bertan egon zelako. Orain, ordea, iturriek Oñatin gertatu zela eta prozesuak tokiko agintariek, justizia zibilak, burutu zituela adierazten dute.
“"2016an jada aurkitu nuen Inkisizioaren dokumentazioa, Gipuzkoan gertatu zela adierazten zuena eta zeharka Oñatiko Kondadera seinalatzen zuena. Orain puntu hori berretsi ahal izan dut Kondaderriaren eta Calahorrako Elizbarrutiaren arteko jurisdikzio-gatazka bati buruzko apelazio bati esker."
Berrojalbizek aurkitutako dokumentazioak, 2016an hasita, Gipuzkoan gertatu zela iradokitzen zuen, zehazki Oñatiko Kondaderrian. Calahorrako Elizbarrutiarekin izandako jurisdikzio-gatazka baten apelazio batek berretsi du hori. Apelazio horrek 1507ko azaroaren 7ko agiri bat dakar, non Oñatiko tokiko justiziak jada “sorginen” aurkako prozesuak egin zituela adierazten den. Inkisizioa ez zen 1508ra arte esku hartu, eta urte horretako maiatzerako Durangon finkatuta zegoen.
Oñatiko epaiketen eta Durangoko Inkisizio Santuaren pean egindakoen arteko desberdintasunak nabarmentzen ditu. Oñatiko prozesuak, justizia zibilaren esku egonik, komunitateari eragindako ustezko kalte magikoetan zentratuko ziren, hala nola uzta-galerak edo izurriteak. Inkisizioak, aldiz, deabruarekin egindako itunak eta fede kristauari uko egiteak bilatuko zituen torturaren bidez, heresiarekin lotuz eta jurisdikzio eklesiastikoa aldarrikatuz. 1508-1509ko Inkisizioa, Berrojalbizen arabera, Espainiako Ofizio Santuaren historiako sorginkeria-inkisizio gutxien bermatzaileetako bat izan zen.
Liburuan, Mungiako emagin baten kasua ere aipatzen da, María San Juan de Garonda izenekoa. Nahiz eta bere epaiketa Inkisizioak burutu, Bizkaiko Jaurerriko agintariek atxilotu zuten 1508 hasieran. Emaginaren ama ere sorginkeriagatik erre zuten hogeita hamar urte lehenago. María San Juanek torturapean ere ez zuen aitortu, baina hala ere sutan erretzera kondenatu zuten, herri-epaimahai baten ondoren. Bere sententzia 1508ko azaroaren 16an irakurri zen auto de fe batean.
