Eusko Jaurlaritzak Pasaia portuaren kudeaketa osoa bereganatzeko asmoa du, Estatuko interes orokorreko katalogo nazionaletik ateraz. Helburu hori Gernikako Estatutua betetzeko bidean beste urrats bat da, aireportuen kudeaketaren inguruko negoziazio gogorraren ostean. Hala ere, gai honek desadostasunak sortu ditu koalizio-gobernuko bazkideen artean, EAJ eta PSE alderdien artean.
Eneko Andueza sozialistak, PSE ko idazkari nagusiak, alternatiba bat proposatu du: portuak estatuko titulartasuna mantentzea, baina euskal kudeaketa-ahalmena handitzea. José Antonio Santano Garraio Estatu idazkariak eta Irungo alkate ohi sozialistak, Radio Euskadin adierazi zuen EAJk portua interes orokorreko katalogo horretatik ateratzen tematzen bada, agian legea aldatu beharko litzatekeela. Adierazpen horiek disuasio-efektu argia dute, transferentzia Diputatuen Kongresuko gehiengoen menpe utziz.
“"Pasaia portuak nazioarteko merkantzia du soilik. Beraz, indarrean dagoen estatuko legeak portu hau zerrendatik ateratzea ahalbidetzen du."
Maria Ubarretxena sailburuaren ustez, ordea, ez da beharrezkoa lege-erreforma hori. Grupo Noticias-i azaroan emandako elkarrizketa batean, Espainiako Gobernuak transferentzia batzuk lege-aldaketen menpe jarri nahi zituela ohartarazi zuen, eta hori ez zela “onargarria” negoziazioaren une honetan. Ubarretxenak defendatu zuen Portuen eta Itsas Merkataritzaren Legearen 4. artikuluak interes orokorreko portu bat izateko bete beharreko parametroak ezartzen dituela, eta Pasaia portuak baldintza bakarra betetzen duela: “nazioarteko merkantzia duela”. Horregatik, indarrean dagoen estatuko legeak portu hau zerrendatik ateratzea ahalbidetzen duela dio.
“"Nazioarteko trafikoa, autonomia artekoa eta sektore estrategikoetakoa du automobilengatik. Eusko Jaurlaritzaren eskaintzaren zain gaude, baina desklasifikazio hori juridikoki oso ondo aztertu behar dugu, Portuen Legeak ezartzen dituen irizpideei erabat eragiten dielako."
Santanok, berriz, hiru baldintza betetzen dituela dio. Santanok aitortu zuen Pasaia ez dela Bilbo bezain estrategikoa Europarentzat, eta horrek bi portuen arteko estatus-desberdintasunak onartzen dituela adierazten du. Bai Bilboko bai Pasaiako portuak TEN-T Europako sarearen parte dira, baina Bilbo bakarrik agertzen da Core Network sare estrategikoan, Pasaia, berriz, beheko azpikategoria batean dago. Horregatik, Eusko Jaurlaritzak Bilboko azpiegituraren kudeaketa partekatuko formula bat adostu nahi du, eta Pasaiako portuaren titulartasun osoa bereganatu.
Portuen Legearen 4. artikuluak dioenez, zerrenda horretan sartzen dira baldintza hauetakoren bat betetzen dutenak: nazioarteko itsas jarduerak egitea, bere merkataritza-eremuak autonomia-erkidego bat baino gehiagori “modu garrantzitsuan” eragitea, “ekonomia nazionalerako” garrantzi estrategikoa duten industriak zerbitzatzea, estatuko jarduera ekonomikorako funtsezkoa den urteko bolumena izatea, eta trafikoaren segurtasunari eragitea. Sailkapen-aldaketarako, Espainiako Gobernuaren errege-dekretu bat behar da, autonomia-erkidegoaren eta dagokion udaletxearen aurretiazko audientziarekin. Ubarretxenak transferentzia defendatzen du portua top 10era eramateko.
Bestalde, Santanok ukatu egin zuen negoziazio honetarako edo aireportuen akordiorako oztopo izan denik. Madrilen “periferikoa” deitzen diotela esan zuen. Loiu, Foronda eta Hondarribiako organo bilateralak “kooperazio indartua” eta erabakiak adosteko aukera emango duela defendatu zuen, nahiz eta azken erabakia Ministro Kontseiluarena izan. Transferentzia osoa ez izatea sistema solidarioa dela justifikatu zuen, eta portu txikiak “sistema osoak mantentzen dituela” gaineratu zuen. Santanok adierazi zuen EAJk bere borondatea zalantzan jartzeak “pertsonalki min eman diola”, eta uste du ministroek baino gehiago agintzen duten estatu idazkari bati buruz ari zela EAJ.
Santanok abiadura handiko trenaren katak udaberri honetan amaitzeko asmoa berretsi zuen, Aralar inguratuz, “Eusko Jaurlaritzak 2018an egindako planteamenduarekin bat etorriz”. Aurten Nafarroarekin konexioa Ezkiotik edo Gasteiztik egingo den erabakiko dela espero du, eta damutu zen puntu honetara iritsita “irabazleak eta galtzaileak” utziko dituen erabakia izango dela. “Denok irabazten dugu” esateko, Donostia, Irun eta Iruñea arteko konexioak %5 baino ez direla izango esan zuen, eta EAEko hiru hiriburuen artekoak %50, gainerakoa Madril eta Bartzelonara bideratuko dela.
