Denis Itxasok, Etxebizitza eta Agenda Urbanoaren sailburuak, adierazi du etxebizitzak ez duela soilik politika sozialaren ikuspegitik ulertu behar, baizik eta Euskadiren estrategia ekonomiko eta lurralde-garapeneko zentroan kokatzea. "Etxebizitza jada ez da soilik politika sozialaren kontua, herrialdearen politika ekonomiko eta ereduaren funtsezko kontua ere bihurtu da", esan du Bilboko Bizkaia Aretoan egindako Ekonomistak PRO 2026 Foroan.
Ekitaldian, Euskadiko Ekonomialarien Elkargoak antolatutakoa, Itxasok etxebizitza lehiakortasunari, enpleguari, produktibitateari eta talentua erakartzeko eztabaida nagusietan sartzeko beharra planteatu du. Bere ustez, etxebizitza eskuragarri izateak baldintzatzen ditu bai garapen pertsonalerako aukerak, bai Euskadik inbertsioak erakartzeko, jarduera ekonomikoa sortzeko eta enpresen beharrei erantzuteko duen gaitasuna.
Sailburuak etxebizitza "herrialdeko azpiegitura estrategiko" gisa hartu behar dela defendatu du, garraio-konexioak, energia-hornidura, telekomunikazioak edo hezkuntza-baliabideak bezalaxe. "Ekonomia batek enplegua sor dezake, aberastasuna sortu eta aukerak eskaini, baina pertsonek ezin badute beren bizi-proiektua garatzeko etxebizitza eskuragarririk aurkitu, potentzial horren zati garrantzitsu bat galtzen joango da", ohartarazi du.
Etxebizitzaren garestitzearen ondorio ekonomikoak nabarmendu ditu. Alokairuak edo hipoteka-kostuak familia-sarreren zati handi bat hartzen duenean, errenta erabilgarria murrizten da, eta horrekin batera, etxebizitzen kontsumo-, aurrezki- eta inbertsio-ahalmena. Itxasok fenomeno hori "familia-ekonomiaren gaineko isilpeko enbargoa" dela definitu du, etxebizitza ordaintzeko bideratzen den euro gehigarri bakoitza gertuko merkataritzara, kulturara, formakuntzara edo ustekabeko gastuei aurre egiteko gaitasunera bideratu ezin denean.
Horregatik, alokairu eskuragarriko parkea handitzea eta babestutako etxebizitzetarako sarbidea erraztea ez dela soilik gizarte-babeseko politika bat, baizik eta gaitasun ekonomikoa askatzeko, lan-mugikortasuna sustatzeko eta jarduera produktiboaren baldintzak hobetzeko tresna ere badela defendatu du.
Etxebizitzaren eta ekonomiaren arteko harreman hau bereziki garrantzitsua da profesional kualifikatuak erakarri eta atxiki behar dituzten enpresentzat. Euskadik ahalegin handia egiten ari da bere ehun produktiboa indartzeko, jarduera ekonomiko berriak garatzeko eta bere gaitasun teknologikoak hobetzeko, baina helburu horiek arriskuan egon daitezke etxebizitza eskuragarri izateak lurraldean lan egin eta bizi nahi dutenentzat oztopo bihurtzen bada.
"Ezin dugu nahi Euskadi lan egiteko lurralde erakargarria izatea, bizitzeko lurralde eskuragarria ere lortzen ez badugu", azpimarratu du. Itxasok gazteen emantzipazio-zailtasunak eta etxebizitzarako sarbidea gero eta gehiago familia-ondarearen araberakoa izateko arriskua ere salatu ditu. "Pertsona batek gizartean duen lekua ez luke bere familiaren gaitasun ekonomikoak baldintzatu behar bere lehen etxebizitzaren giltzak emateko", esan du.
Etxebizitza-beharren eta etxebizitzen bilakaera ulertzea eskatzen du erronka honi erantzuteko. Biztanleriaren zahartzea, etxebizitza bakarren kopuruaren hazkundea, banantzeak eta bizikidetza-modu berriak etxebizitza-eskaria aldatzen ari dira, demografia-egonkortasuneko egoeretan ere. Eboluzio honek eskaintza etxebizitza-eskaintza bizitzako etapa desberdinetara egokitzera behartzen du eta erantzun uniformea gainditzea eskatzen du. Era berean, hiriburuen, metropoli-eremuen, hiri ertainen eta udalerri txikien arteko desberdintasunak kontuan hartzen dituen plangintza defendatu du, enpleguaren kokapena, garraioa, zerbitzu publikoak eta sare familiar eta sozialak bezalako faktoreak kontuan hartuta.
Hirigintza-arloan, sailburuak ikuspegi integral bat aldarrikatu du, etxebizitza eguneroko bizitza garatzen den ingurunearekin lotzen duena. Leku batean bizitzearen benetako kostua ez da alokairua edo hipoteka baino gehiago, baita joan-etorriak, horietan igarotako denbora eta ingurunean eskuragarri dauden aukerak ere. "Ez da nahikoa etxebizitza gehiago eraikitzea. Bizitzeko aukera hobeak eraiki behar ditugu", adierazi du. Horretarako, ondo konektatutako eta kalitatezko hiri-inguruneetan integratutako etxebizitza berriak sustatzearen beharra defendatu du, aldi berean egungo hiriaren aukerak aprobetxatuz, birgaitzearen, auzoen birsortzearen eta irisgarritasunaren hobekuntzaren bidez.
Ikuspegi honek zuzenean lotzen du lurralde-orekarekin, Itxasok definitu duenez, pertsonek Euskadiko hainbat lekutan bizi, lan egin eta beren proiektuak garatzeko benetako aukerak izatea bermatzen duen gaitasuna da.
Etxebizitza eskuragarriaren eskaintza handitzeak helburu handiak ezartzea baino gehiago eskatzen duela ohartarazi du: material, administrazio eta finantza-gaitasuna eraiki behar da horiek gauzatzeko. Horretarako, lurzorua, finantzaketa, gauzatzeko gaitasuna duten enpresak eta profesional kualifikatuak izatearen garrantzia adierazi du, baita izapide-denborekin, urbanizazio-kostuekin eta administrazio-konplexutasunarekin lotutako oztopoak konpontzea ere.
Testuinguru honetan, Eusko Jaurlaritzak sustatzen dituen erreformak defendatu ditu prozesuak sinplifikatzeko, administrazioen arteko koordinazioa hobetzeko eta etxebizitzak entregatu arteko epeak murrizteko. Eraikuntzaren industrializazioaren eta ekoizpen-prozesuen hobekuntzaren aukerak ere nabarmendu ditu. "Ez da eskakizunak murriztea edo hirigintza-, ingurumen- edo gizarte-bermeei uko egitea. Berme horiek eraginkortasun publiko handiagoarekin bateragarri egitea da helburua", azaldu du.
Itxasok estrategia hau Etxebizitza Plan Zuzentzailearen 2025-2027 barruan kokatzen du, hiru ardatz nagusiren inguruan egituratuta: oztopoak ezabatzeko eta jarduteko gaitasuna hobetzeko erreformak; politika publikoak sostengatzeko eta eskaintza eskuragarria zabaltzeko baliabideak; eta erakundeen, sektore ekonomikoaren eta gizarte-eragileen gaitasunak batzeko akordioak. Sailburuak azpimarratu du egiturazko krisi bat ezin dela neurri bakar batekin konpondu eta aldi berean jardun behar dela eskaintzan, egungo etxebizitza mobilizatzean, birgaikuntzan, etxebizitzak babestean eta kudeaketa-ahalmena hobetzean. "Ezin dugu aukeratu premia asetzea eta arazoaren zergati egiturazkoak jorratzea. Biak egiteko betebeharra dugu", esan du.
Halaber, egonkortasuna, jarraitutasuna eta lankidetza eskatu ditu legegintzaldi baten epeetatik haratago doazen emaitzak dituzten politikak garatzeko, eta haien eraginkortasuna Etxebizitzaren Euskal Behatokiaren eta estatistika ofizialen bidez ebaluatzeko garrantzia nabarmendu du, iragarritako konpromisoak, egindako jarduerak eta pertsonen bizitzan lortutako emaitza errealak bereiztuz.
Jardunaldiaren amaieran, Itxasok Etxebizitzarako Itun Soziala herrialde-ikuspegi bat lortzeko eta hainbat eragile konprometitzeko tresna funtsezkotzat jo du. Zentzu horretan, Euskadiko Ekonomialarien Elkargoaren eta eztabaida aberasten lagundu duten profesionalen inplikazioa eskertu du bereziki.
Foroaren esparruan, Miguel de los Toyos Etxebizitzako sailburuordeak lan-mahaien emaitzak eta parte-hartzaileek egindako ekarpenak sakonduko ditu. Jardunaldiak Euskadiko lurralde-orekari eta etxebizitzari buruzko azterlan baten aurkezpena ere jasotzen du, ondoren eztabaida bat izango delarik, non Juan Carlos Abascal Lurralde Plangintzako sailburuordeak parte hartuko duen, ikerketa-taldearekin batera.
Itxasok gogorarazi du adierazleen, aurrekontuen eta eraikuntza-aurreikuspenen atzean bizi-proiektu zehatzak daudela: emantzipatu nahi duten gazteak, lasaitasuna bilatzen duten familiak, auzoetan geratu nahi duten adinekoak eta lan-aukera bat onartzeko etxebizitza bat aurkitu behar duten profesionalak. "Azken finean, hori da gure politiken arrakastaren benetako adierazlea: aukera ekonomikoak bizi-proiektu bihur daitezkeela", esan du.
Sailburuak, beraz, Euskadi lurralde lehiakor, kohesionatu eta bertan bizi eta lan egin nahi dutenei aukerak eskaintzeko gai izan dadin lanean jarraitzeko beharra aldarrikatu du. "Etxebizitza ez da soilik bizitzeko lekua. Nola bizi garen, zer aukera ditugun eta zer etorkizun eraiki dezakegun zehazten duten baldintzetako bat ere bada."
