2026ko apirilaren 15ean argitaratutako txostenak, Gasteizko ikastetxe publikoetako familiek osatutako Gasteizko Eskolen Sukalde Plataformak egina, eskola-jantokietako zerbitzua arautzen duten pleguak aztertu ditu. Ondorio nagusia da Eusko Jaurlaritzaren araudiak eskala industrialeko eta kalitate baxuko elikadura bultzatzen duela, menuetan ezarritako prezioak eta eskakizun nutrizionalak direla eta.
Txostenak nabarmentzen du Jaurlaritzak menu bakoitzeko 2,95 euroko gehieneko prezioa ezartzen duela zerbitzua esleitzeko, eta eskaintza ekonomiko baxuenak egiten dituzten enpresak saritzen dituela. Prezio horrek lehengaiak, elaborazioa, langileak, instalazioen amortizazioa, garraioa, logistika eta etekin ekonomikoa barne hartzen ditu. Kontratuak irauten duen bitartean, prezio hori ez da berrikusten, eta horrek lehengaien kostuak murriztera bultzatzen du, produktu ultraprozesatuak edo kostu txikikoak gehiago erabiliz, tokiko produktu freskoen kaltetan.
Sistemak lehengaiaren kostuak murriztera bultzatzen du ezinbestean, eta horrek esan nahi du produktu ultraprozesatuak edo kostu txikikoak gehiago erabiltzea.
Elikagaien kalitateari lotutako zehaztapen teknikoak lausoak eta anbiguoak direla ere azpimarratzen du azterketak. Adibidez, pleguek “ahal den neurrian, arrain freskoa erabiliko da, gutxienez hilean behin” diote, eta horrek esan nahi du arrain freskoa hilean behin baino ez dagoela bermatuta. Antzeko baldintzak daude haragi, barazki eta esnekientzat, gutxieneko proportzio edo maiztasunik ezarri gabe, interpretaziorako tarte handia utziz eta benetako betebeharrik ezarri gabe.
Gainera, esleipen-sistemak 100etik 52 puntu arte ematen ditu produktu ekologikoak, bidezko merkataritzakoak edo kalitate-ziurtagiria dutenak erabiltzeagatik, baina ez da zehazten produktu horien maiztasuna edo gutxieneko proportzioa. Horrek enpresei puntuazio altua lortzeko aukera ematen die, nahiz eta menuaren zati handiena industriala izan. Garraioaren inpaktua ere kritikatu da, pleguek ez baitute ezartzen ikastetxera egon behar duen gehieneko garraio-distantzia, ezta kozinatzearen eta zerbitzatzearen arteko gehieneko denbora ere. Adibidez, Derion dagoen sukalde zentraletik Gasteizko eskola-jantokietara 8.700 eskola-menuk 70 kilometro inguru egiten dituzte egunero.
2022an esleitutako kontratuak 2026ko ekainean amaituko dira. Gasteizko familiek une aproposa dela uste dute pleguak zorroztu eta hobetzeko. Hezkuntza Sailari eskatu diote egungo kontratuetan elikadura osasuntsua eta jasangarria bermatzeko eskakizunak eta baldintzak zuzentzeko, ikastetxeetan sukalde propioa izateko aspaldiko aldarrikapenari erantzunez.
