Gasteiz-en kokatua, Araba Artxiboak altxor bat zabaldu du euskal mendizaletasunaren historiari begira: TXIMIST espedizioa. Erakusketa honek 1974an Everesteko gailurrera iristeko egindako lehen saiakera gogoratzen du, munduko tontorrik altuenetik 300 metro eskasera geratu zena. Gertaera honek himalayismo euskaldunaren aro berri bat hasi zuen.
Ana del Val Kultura eta Kiroleko foru diputatuak inauguratu zuen erakusketa maiatzaren 14an. Bertan, 1974ko espedizioaren une garrantzitsuenak errepasatzen dira, garai hartan Himalaiara sartzea mugatua eta oso lehiakorra zenean. Erakusketak argazkiak, dokumentuak, espedizioko materiala eta Nepaletik ekarritako oroigarriak biltzen ditu, TXIMIST espedizioaren ibilbidea berreraikiz. Ekimen hau alpinista euskaldunek bultzatu zuten eta Euskadiko mendi-eskaladaren etapa berri bat ireki zuen.
Paseo de la Zumaquera, 21 helbidean dagoen Araba Artxiboan bisita daiteke erakusketa, uztailaren 3ra arte, 2026an, astelehenetik ostiralera. Gainera, espedizioaren gertakari nagusiak biltzen dituen doako argitalpen bat banatzen da, parte-hartzaileen argazki bilduma pertsonaletatik datozen irudiekin.
TXIMIST espedizioaren istorioa aukera baten istorioa ere bada, ia errealitate bihurtu zena. Bi kidek 8.530 metroko altueran egin zuten lo, gailurretik 300 metro eskasera. "Hurrengo goizean gailurrera iritsiko zirela guztiz konbentziturik zeuden", adierazi zuen Txomin Uriarte alpinistak. Hala ere, 70 kilometro orduko haizeak azken igoera zapuztu zuen. Gailurra sei urte geroago iritsi zen.
Erakusketak espedizioaren izenaren jatorria ere berreskuratzen du. "Tximist" Cegasa enpresak fabrikatutako bateria ezagun bat zen, proiektuaren historiari lotua. Xehetasun honek espedizioa Arabako industriarekin eta historia hurbilarekin lotzen du.
Del Val-ek azpimarratu zuen Araba Artxiboaren papera, ez bakarrik kontserbazio gune gisa, baita lurraldearen memoria historikoa berreskuratzeko leku gisa ere. Erakusketak, gainera, Juan Ignacio Lorente, espedizioko buru eta medikuak egindako Everesteko maketa bat ere erakusten du.
