Maiatzaren 14a, Balearen Eguna, gerturatzen ari den honetan, aurtengo egitarau bereziko azken hitzaldia gaur arratsaldean eskainiko da, 19:00 etatik aurrera. Hitzaldi honetan, Jon Agirresarobe Torrotxo k eta Pedro Miguel Uranga k XX. mendearen hasiera ko Orio izango dute hizpide, "Sardinatan edo antxoatan ari ziren" izenburupean.
Hasiera batean Zimitorioa n egitekoa zen ekitaldia, baina eguraldi txarra dela eta, Kultur Etxea ra lekualdatu da, udalak jakinarazi duenez. Hitzaldi honen helburua arrantzaren ezagutza transmititzea da, eta horretarako, Agirresarobe eta Uranga XX. mende ko arrantza eta Orio ko bizimodua ikertzen ari dira San Nikolas arrantzale kofradia rekin elkarlanean.
“"Orduko idazle gehienak bat zetozen: Orion arrantzale bizimodua egitea ezinezkoa izango zen barrako sarrera-irteera konpondu ezean. Baina 1901eko maiatzaren 14ko balearen etorrerak sardinetan harrapatu zituen Olaizola, Loidi, Atxega, Manterola eta Uranga arrantzaleak. Aspaldi ez bezala, ia 100 herritarrek aurkitu zuten tostartea herriko traineruetan eta lurrunontzietan; eta beste hainbeste emakume aritu ziren mallera, arrain-saltzaile, saregile eta salazoi-fabriketan lanean."
Hitzaldian, baxurako arrantzak indarra hartu zuen garaia eta herriaren etorkizuna itsasoari lotuta berrantolatzen hasi zen unea aztertuko dira. 1901 ean izan zen azken balea-harrapaketa, eta urte berean irabazi zen lehen Kontxako Bandera. Hamarkada horretan sortu ziren Orio n lehen baporeak, salazoi-fabrikak, San Nikolas kofradia ren berritzea eta Dendarikoa plazako kofradia, besteak beste. Urte haietan ezarri ziren gerora ia 30 bapore izatera iritsiko zen herriaren oinarri nagusietako batzuk.
