Gezurra, publizitate iruzurtia, zurrumurruak, iruzurra eta desinformazioa gure eguneroko bizitzan daude. Gizakiak iruzur egiteko gai gara, beste animaliek baino gaitasun kognitibo askoz handiagoa dugulako. Naturan ere informazio faltsuaren adibide ugari aurki daitezke, hala nola kukuaren estrategia edo bates-en mimetismoa. Drongoek, adibidez, beste espezie batzuen alarma-soinuak imitatzen dituzte janariarekin geratzeko.
Iruzur horiek estrategia finkoak dira, baina bada iruzur “gizakiago” bat, malguagoa eta inguruabarretara gehiago egokitu daitekeena: iruzur “taktikoa”. Honek portaera “zintzoa” erabiltzen du testuinguru desberdin batean beste banako batzuk saihesteko. Iruzur taktikoak norbere ikuspegia eta behatzailearena ebaluatzea eskatzen du, baita memoria, ikaskuntza eta testuinguruaren ebaluazioa ere, guztiak goi mailako trebezia kognitiboak behar dituztenak.
Iruzur taktikoa primateetan eta korbidoetan ere ikusi da. Geladek ez dute ohiko soinurik egiten ar nagusiak entzun ez ditzan, eta beleek janaria ezkutatu ohi dute beste beleak begira badaude, baina aurrez lapurtu badiete bakarrik egiten dute horrelakorik. Horrek norberarena ez den ikuspegian kokatzeko gaitasuna eta ikasteko gaitasun ona adierazten dute.
Cambridgeko Unibertsitateko ikertzaileek berriki argitaratutako azterketa batean, zefalopodoen iruzur taktikoa aztertzen dute. Animalia hauen trebezia kognitiboak ornodunekin alderatu daitezke, eta hipotesi batzuen arabera, horiek garatu ziren moluskuen ohiko oskola murriztu zelako.
Azterketan hainbat adibide deskribatzen dira. Sepia arrek gorputzaren bi aldeetan kolore desberdineko bi patroi izateko gaitasuna dute: eme bati begira dagoen aldean arren gorteiatzeko ohiko patroia eta beste aldean, beste ar bat baldin badago, emearen patroi aizuna agertzen da. Gazteagoek emearen koloreko patroiak hartzen dituzte ar handiago batek babestutako emeengana gerturatzeko, eta batzuetan estalketa lortzen dute.
Halaber, sepiek bi begi dituztela dirudien patroiak era ditzakete harrapakari bat engainatzeko, batez ere ikusmena erabiltzen dutenean. Estrategia hau testuinguruaren araberakoa da eta mehatxua ezagutzearen araberakoa.
Txipiroi nanoak (Idiosepius paradoxus) tinta erabiltzen du erasoan harrapakina nahasteko edo distraitzeko, beste alde batetik erasotzeko. Beste txipiroi batzuek ere erabiltzen dute tinta mehatxutik ihes egiteko.
Cambridgeko taldearen azterketak galdera interesgarriak planteatzen ditu: Zefalopodoak egiaz ari dira iruzur taktiko benetakoa egiten? Eta animalia hauei zenbateraino aplika dakieke “gogamenaren teoria” kontzeptua?
