Bilbora abiadura handiko trena ekartzeko proiektuak norabide aldaketa berri bat izan du. Eusko Jaurlaritzak, Espainiako Gobernuak eta Bilboko Udalak iragarri dutenez, azken bost urteetan lantzen ari ziren makroplana berriz diseinatu dute. Plan berriak ez du inaugurazio data zehatzik finkatzen, baina Basaurin behin-behineko geltoki bat eraikitzeko ideia baztertzen du, eta trenak zuzenean Bizkaiko hiriburura iristearen alde egiten du hasieratik.
Erakundeek mende hasieran mahai gainean egon zen alternatiba bat berreskuratu dute, eta Basauriko aukera bitxia baztertu dute. 2021ean, orduko Garraio ministroak iragarri zuen Euskal Y-a arrazoizko epe batean martxan jartzeko, ezin zela itxaron Malmasinetik Bilbora AHTa eramango duen 6 kilometroko tunela eta Abandoko lurperatzea amaitu arte. Lehen proiektua hurrengo hamarkadaren erdialdera arte ez da amaituko, eta bigarrena 2040tik haratago joan daiteke.
Aukera bat Basaurin behin-behineko apeadero bat eraikitzea zen, Nerbioi ibaia eta Orduñatik datorren Aldirietako linea zeharkatzen dituen bidezubiaren gainean. Geltokia zirriborratu ere egin zen, eta planteatzen zena zen bidaiariek AHTtik jaistea zubian, 15 metroko altueran, eta igogailuen bidez beheko maila batean eraikiko zen geltoki batera jaistea, non Aldirietako tren batera edo garraio berezietara igo zitezkeen. Hau zen gutxienez zortzi urteko eperako plana.
Ideia aldatu egin da orain. Obraren konplexutasuna, bere kostua –100 milioi eurotik gora–, Basauriko Udalak apeaderorako sarbideen antolamenduari buruz egindako eskakizunak, eta Bilbo urteetan AHTra zuzeneko sarbiderik gabeko euskal hiriburu bakarra izateko aukerak Abandoko proiektua birformulatzera eraman dute. Gasteizen antzeko ideia bat aplikatuko da, non abiadura handiko trena hasiera batean lur gainetik iritsiko den geltokia lurperatzen den bitartean.
Protokolo berriak behin-behineko geltoki bat eraikitzea proposatzen du egungo Abandoko geltokiaren ondoan dagoen gune batean: tailerren eremuan, Basauriko ingurunera lekualdatuko dena, Bailen kaletik gertuago. Trenak Aldirietako linearen azken zatia erabiliz iritsiko dira, behin betiko sarbide tunela eraikitzen den bitartean eta Abando eraldatzen den bitartean. Idom ingeniaritza enpresak hainbat urtetan lantzen ari den proiektuaren arabera, oraindik behin betiko onartu gabe dagoena –eta bere aurrekontua, 1.000 milioi eurotik gorakoa izango dena–, geltoki berriak bi solairu lurpeko izango ditu: -1ean distantzia laburreko eta ertaineko trenak iritsiko dira, eta -2an abiadura handikoak. Bien gainean banatzaile berri bat eraikiko da, beirate historikoak koroatuko duena.
Erabakia Bilboko Udaletxean egindako agerraldi batean iragarri da, non alkateak, Garraio Estatu idazkariak, Adifeko presidenteak eta Eusko Jaurlaritzako Mugikortasun sailburuak parte hartu duten. Erakunde hauek duela bost urte sinatu zuten akordio bat, zeinaren bidez lurperatze lanak kofinantzatuko dituzten. %50 Estatuak ordainduko du, eta beste %50 Euskal erakundeek. Akordio horri orain Aldundiak ere bat egin nahi dio.
