Antzina, erromeriek jende askotarikoa biltzen zuten, gizaki bakoitzaren berezitasuna eta aniztasuna islatuz. Horrek eboluzioaren konplexutasuna gogorarazten du, non aldagai ugari elkarrekin bizi diren, birusen kasuan bezala. Testuinguru horretan, irakurlearen amak kontatutakoaren arabera, erromerietan borroka zaleak ere izaten ziren, erdian jarri eta “bat badago!” esanez aurkariak bilatzen zituztenak.
Kontakizun honek Gipuzkoa eta Bizkaia Gaztelaren menpe egon ziren garaietara garamatza, XII. mendetik aurrera. Garai hartako godoak borrokalariak ziren, eta “guda” hitza “godo” hitzetik datorrela uste da, “borroka” hitza “war” ingelesetik bezala. Horrek eragin handia izan zezakeen euskal kultura zaharrean, irakurlearen amak “astoak” zirela esaten baitzuen borroka zale horiei buruz.
“"Nire amak errana dit astoak zirela. Holaxe osatu egiten da dugun irudia erromeriez. Denon artean. Gure gurasoen belaunaldia gure kultura zaharraren azkena da niretzat, eta gure nagusiei galdetu behar zaie, gure herriko usadioen oroimena gal ez dadin."
Irakurlearen ustez, gurasoen belaunaldia euskal kultura zaharreko azkena da, eta horregatik ezinbestekoa da nagusiei galdetzea, herriko usadioen oroimena gal ez dadin. Globalizazioaren etorrerarekin, pena handia litzateke kultura zahar hori ahaztea. Hizkuntza funtsezkoa den arren, erromeriak bezalako beste ohitura batzuek ere balio handia dute euskal identitatea mantentzeko.
