Donostia-San Sebastian. CIC biomaGUNEko Biomolekulen Nanoteknologia ikerketa-taldeak, Ikerbasque ko Aitziber L. Cortajarena irakasle buru duela, burdin atomoetan oinarritutako agente kontrastante berri bat garatu du erresonantzia magnetikorako (RM), diagnostikorako zein tratamendurako erabil daitekeena. Laborategian hazitako giza bihotzeko ehunetan egindako azterketa batean frogatu da agente kontrastantea ehun fibrotikoan pilatzen dela, RM irudiko seinalearen intentsitatea gaixotasunaren larritasunarekin handitzen dela eta gaixotasunaren progresioa moteldu egiten duela.
Cortajarenak zuzendutako eta Ana Villar ren taldearekin elkarlanean egindako azterketa hau Advanced Functional Materials aldizkari zientifiko prestigiotsuan argitaratu da. Lan honek alternatiba izan daiteke gadolinioarentzat, gaur egun ia RM eskaneatu guztietan erabiltzen den metalarentzat.
Bihotzeko fibrosia bihotz-gutxiegitasunaren eragile nagusietako bat da. Gaur egun ez dago baldintza hau motelduz berariaz diseinatutako tratamendurik. Bihotza kaltetuta dagoenean edo tentsiopean dagoenean, kolagenoaren ekoizpen prozesua aktibatzen da ehuna konpondu eta indartzeko. Hala ere, prozesu honek ez du beti eten egiten: kolagenoa pilatzen jarraitzen du, bihotza zurrundu egiten da eta gero eta zailagoa zaio odola behar bezala bete eta ponpatzea.
Gaur egun fibrosia diagnostikatzeko erabiltzen diren tekniken artean dago RM. Kasu askotan, pazienteari zain barneko agente kontrastante bat ematen zaio, ia beti gadolinioan oinarritua, kaltetutako eremuetan geratzen dena eta irudian argi agertzen dena. Gadolinioak oso ondo funtzionatzen duen arren, hainbat desabantaila ditu. Gorputzarentzat arrotza den metala da. Bere erabilera mugatua da giltzurrun-gutxiegitasuna duten pertsonengan, eta badakigu kantitate txikiak ehun desberdinetan egon daitezkeela urte askotan.
Horregatik, urte askotan ikertzaileek burdin oinarritutako agente kontrastanteak garatzen saiatu dira. Hala ere, burdin oinarritutako agente kontrastanteek arazo bat dute: kaltetutako eremua argitu beharrean, ilundu egiten dute, irudietan bereiztea zailtuz. Batzuk merkatutik kendu ere egin dira. Cortajarenaren taldeak "arazo hauek gainditzea lortu du diseinatzaile proteinei esker", azaldu du Lydia Martínez Parra k, azterketaren egile nagusiak.
Martínezek gaineratu duenez, "kontrastantea proteina bereziki diseinatutako batez osatuta dago, burdin atomoen multzo txikiak kapsulatzen eta isolatzen dituena, gutxi gorabehera 1,4 nanometrokoak (ile baten lodiera baino 50.000 aldiz meheagoak). Era berean, konposatu hau gorputzarentzat seguruagoa da, egonkorra da, oso gutxitan askatzen du burdina eta toxikotasun txikia du zelulentzat. Gainera, erraza eta jasangarria da fabrikatzeko, uretan ekoizten baita, erreaktibo toxikorik edo muturreko baldintzarik gabe."
CIC biomaGUNEko taldeak agente kontrastantearen eraginkortasuna probatu du pazienteen bihotzeko zeluletatik sortutako bihotzeko ehunetan, 3D ehunen ingeniaritza erabiliz, Ana Villar ren taldeak (IBBTEC, UC-CSIC) garatua. Ehun hauek fibrosiaren zenbait ezaugarri erreplikatzen dituzte, hala nola kolagenoaren pilaketa eta ehunaren zurruntasunaren handitzea, eta estrategia terapeutiko berriak ebaluatzeko aukera ematen dute kultura zelular tradizionalak baino baldintza esanguratsuagoetan.
Horrela, ikerketa-taldeak egiaztatu du agente kontrastantea ehun fibrotikora mugitzen eta pilatzen dela nagusiki, RMko seinalea fibrosiaren larritasunarekin handitzen dela eta bere progresioa moteldu egiten duela, kolagenoaren ekoizpena eta biltegiratzea murrizten duelako eta ehuna zurrun bihurtzea ekiditen duelako. "Hots, kaltea non dagoen adierazteaz gain, material honek jarduera antifibrotikoa erakusten du aztertutako ereduetan", dio Cortajarena irakasleak. "Teraputiko" bat da, diagnostikoa eta tratamendua material berean eskaintzen dituena.
Martínezek adierazi duenez, "konposatu berri honek erresonantzia magnetikoko irudi batean gadolinioan oinarritutako agenteen pareko kontrastea lortzea ahalbidetzen du. Gaitasun hori mantentzen du bai praktika klinikoan erabilitako eremu magnetikoetan, bai ikerketa preklinikoan erabiltzen diren eremu magnetiko indartsuagoetan ere". Proteinek kapsulatutako burdin atomoek osatutako konposatuak ehuna argi agertzea eragiten du RMan.
Azterketaren atzean dagoen taldeak dio "oraindik bide luzea dagoela pazientearengana iristeko. Oraingoz, agente kontrastante berri hau laborategian probatu da zelulekin eta giza ehunekin. Hurrengo urratsa aztertzea izango da, praktika klinikoan erabili ahal izateko, nola banatzen eta kanporatzen den gorputzetik eta nola jokatzen duen benetako kardiako eskaner batean. Gure helburua da, etorkizunean, fibrosia duten pazienteek, gadolinioa jaso ezin dutenek barne, tratamenduaren parte den irudi-proba seguruago bat izatea."
