José María del Palacio Alonso (Aretxabaleta, 1948), 'Matando sueños, sembrando miedos. Morales de Toro 1936' eta 'Secuelas de nuestras guerras y derrotas: de la República a la modélica Democracia' liburuen egilea, bere gurasoen jaioterrian jasan zen 1936ko errepresio basatiaren berri emango du gaur, asteartea, 18:30ean, Ibarraundi zentroan.
Memoria Bizia elkarte memorialistak antolatutako hitzaldian, Palacio-k Morales de Toroko (Zamora) kasua jorratuko du. Egileen arabera, errepresio frankistak «terror eta min bat eragin zuen oraindik ere biktimen familietan dirauenak, eta 31 pertsonen heriotza bortitza eta zigorgabea ekarri zituena» herri hartan, garai hartan 2.238 biztanle zituena.
Palacio, Arrasateko kooperatibetako tekniko jubilatu bat, «behartutako etorkinen semetzat» definitzen da. Bere gurasoek kartzela eta deserriratzea jasan zuten Errepublika garaian izandako militantzia komunista dela eta. Bere azken liburua, 'Secuelas de nuestras guerras y derrotas: de la República a la modélica Democracia', bere familiaren eta beste 23 familiaren biografia kolektiboa da, gerra, porrota eta diktadura jasan zituztenena.
Palacio eta Cándido Ruiz González (Toro, 1970) idazleek elkarlanean idatzitako 'Matando sueños, sembrando miedos. Morales de Toro 1936' liburuak Gerra Zibila, errepresio frankista eta emigrazioaren historia kontatzen du. Moralesek, 1931tik 1933ra bitartean, bizitza sozial bizia bizi izan zuen, baina horrek «elite jaunartsu, militar eta eliztarra beldurtu zuen, eta horiek Errepublika amaitzea erabaki zuten estatu kolpe faxista baten bidez».
1936aren amaieran, Moraleseko 31 bizilagun hil zituzten. Gerraren eta errepresioaren ondorioz, herriak bere 65 seme-alaba galdu zituen. Egoera latz horrek, 1940ko hamarkadan, lehen nekazariak jaioterritik eta familiatik alde egitera bultzatu zituen, «iparraldeko» industriara lan bila joateko. Etorri berriek, hasiera batean, Debagoiena n aurkitu zuten laguntza, baina ingurune berrian integratzea «beren kabuz» egin behar izan zuten, diktadura batean eskubideak ukatuta zituztela.
Memoria Bizia elkarteak azpimarratu duenez, «aztertu gabeko fenomeno baten xehetasun bat da, hau da, emigratzeko arrazoi askoren artean presio politikoaren edo jazarpenaren osagaia». Euskal Herriko herri industrialek «anonimotasuna eta aukera berri bat eskaintzen zieten frankismoak errepresaliatutako pertsonei edo familiei».
