Jokin Zaitegi (Arrasate, 1906-Donostia, 1979) idazle, itzultzaile, irakasle eta apaizaren izena daraman itzulpen beka, AEDk, Elkarrek, Arrasateko Udalak eta Laboral Kutxak antolatzen edo babesten dutena, ez da izango 2026an. Erabaki horren arrazoia 2025eko Literaturako Nobel saridun Laszlo Krasznahorkai hungariarrak bere lana euskarara itzultzeko baimenik ez ematea izan da.
Hala ere, AEDk bi hitzordu antolatu ditu hutsunea betetzeko. Lehenengoa, apirilaren 23an, Gema Lopez Las Heras itzultzaileak Hang Kang idazle korearraren Barazkijalea liburua aurkeztuko du. Bigarrena, maiatzaren 7an, EHUko ikerlari Jon Diaz Egurbidek hitzaldi bat emango du, “Jokin Zaitegiren eragina gaur egunean” izenburupean. Bi ekitaldiak Kulturateko areto nagusian izango dira, arratsaldeko 18:00etan.
“"Ez dakigu zeintzuk izan ziren Seber Altube, Pedro Ignacio Barrutia eta Jokin Zaitegi, eta ez dakigu zeintzuk izan ziren euskal idazle klasikoak, oro har. Halako pertsonaiak ezinbesteko ikasgaiak izan beharko lirateke hezkuntza-zentroetan, klabeak izan direlako gure kulturarentzat. Baina mundua beste toki batetik doa gaur egun..."
Josemari Velez de Mendizabal (Aramaio, 1949), Zaitegiren biografoak, idazlearen ekarpena “ezezaguna” dela azpimarratu du, eta haren figura hezkuntza-zentroetan irakastearen garrantzia nabarmendu du. Velez de Mendizabalek 1973an ezagutu zuen Zaitegi Arrasaten, eta adiskidetasun estua izan zuten 1979an hil zen arte. Harreman horretatik sortu zen 1981ean argitaratutako Iokin Zaitegi liburua.
Zaitegiren ekarpen handienetako bat 1950ean Guatemalan sortu zuen Euzko gogoa aldizkaria izan zen, Velez de Mendizabalen arabera. Aldizkari horrek plataforma bat eskaini zien garaiko idazle beteranoei zein gazteenei, eta Zaitegik ia diru guztia euskalgintzan inbertitu zuen. Elkarreko editore Xabi Mendigurenek ere Zaitegiren ekarpena nabarmendu du, “mundua euskaratzen aitzindari” gisa, eta euskarak munduko gai eta jakintza guztiak emateko balio zuela sinetsi eta praktikara eraman zuela adierazi du.
“"Funtsezkoa izan zen; azpiegitura kultural oso bat sortu zuen, nolabait."
Gema Lopez Las Heras itzultzaileak, 2022an eta 2024an Jokin Zaitegi beka irabazi duenak, itzulpen literarioaren garrantzia azpimarratu du, batez ere euskara bezalako hizkuntza minorizatuetan. Lopezek Hang Kang idazlearen Barazkijalea eleberria itzultzeko esperientzia kontatu du, jatorrizko hizkuntza ez jakitearen oztopoa gainditzeko hainbat zubi-hizkuntza erabiliz eta Sora Ryu hegokorear euskaldunaren laguntzarekin.
