Kanadako Red Bay-ko uretan aurkitutako Nao San Juan galeoiaren aztarnen omenezko ekitaldi batek amaiera eman dio Gipuzkoako ordezkaritzaren bisitari. Han, Eider Mendoza diputatu nagusiak gidatutako misioak lotura estutu nahi izan ditu bertako erakundeekin, XVI. mendeko baleontziaren erreplikak herrialde honetara egingo duen bidaiaren harira.
Bisitak, besteak beste, Red Bay-ko Gune Historiko Nazionalean geldialdia egin du, Unescok 2013an Gizateriaren Parte izendatua, non Nao San Juan-en aztarnak aurkitu baitziren 1970eko hamarkadaren amaieran. Bertan, Gipuzkoako ordezkaritzak lore eskaintza egin du Saddle Island-eko hilerrian lurperatutako 140 euskal bale arrantzaleen oroimenez.
“"Itsasoaren bidez munduari irekita garatu den herrialde eta lurralde bat gara, ekintzailetzatik, berrikuntzatik, ezagutza teknologikotik eta ausardiari esker. Hemen ikusi eta sentitu daiteke itsas historiaren lekukotza hau, hain paisaia basati honen erdian"
Bidaiaren azken etapan, Mendozak nabarmendu duenez, Belle Isle itsasarteko eremu honetan, Nao San Juan-en eraikuntza prozesuak eta Kanadarako duen ibilbideak "aukera paregabea eskaintzen dute Euskadiren iragana eta bilakaera historikoa hobeto ezagutzeko", baita "arrantzontzien ondareari buruzko ezagutza historiko eta zientifikoa indartzeko" ere.
Gainera, zehaztu duenez, «bidaia honek Atlantiko ozeanoa zubibide bihurtuko du berriro ere gure loturak eta harremanak berritzeko Kanadako gizartearekin, haren erakundeekin eta bertako jatorrizko herriekin. Geratzen ari den mundu honetan, proiektu honek ulermenduaren, lankidetzaren eta nazioen arteko helburu partekatuen alde arraun egitea bilatzen du».
Foru Aldundiak ohar batean azaldu duenez, Red Bay-ko egungo gune historikoan "Bidasoaren bi aldeetako euskal bale arrantzaleak finkatu ziren XVI. mendetik aurrera. Hauek Butus izenarekin ezagutarazi zuten portu natural hura eta Ipar Amerikako lehen industria-jarduera garatua instalatu zuten bertan, historiaren adituen arabera. Helburua zen baleak ehizatzea eta olioa ekoiztea Europako kandelak eta lanparak argitzeko».
«Industria mailan egindako lehen bale arrantza industrialaren adibiderik osatuena da munduan», azpimarratu du foru erakundeak. Labradorreko kostaldeko leku honetan, euskal presentzia izan zuten gutxienez hogei puntu identifikatu dira. Red Bay-ko Gune Historikoan sortutako bale arrantza interpretatzeko zentroan zein inguruko guneetan, jatorrizko euskal aztarnak eta artefaktuak aurki daitezke, baita olioa ekoizteko txalupa zaharberritu bat eta labe batzuen aztarnak ere, besteak beste.
