Bizkaia rentzat 2026 a ez da edozein urte. Urte honetan Foru Berria ren 500. urteurrena ospatzen da, mugarri juridiko eta soziala, lurraldeak bere burua ulertzeko moduan oso presente jarraitzen duena. Ez da soilik antzinako dokumentu bat, baizik eta 1526 tik aurrera Bizkaia n nortasun propioa, elkarbizitza antolatzeko modu bat eta herri kontzientzia bereizia sortzen lagundu duten arau multzo bat.
Bizkaiko Foru Berria historiaren une garrantzitsu batean jaio zen, komunitateek beren bizitza kolektiboa antolatzeko formulak bilatzen zituztenean. Haren onarpena ez zen soilik lege bilketa bat: askatasuna eta justizia ulertzeko modu baten baieztapena izan zen. Gernikako Arbola sinbolikoaren azpian, gaur egun ere harrigarriro modernoak diruditen printzipioak finkatu ziren garai haietarako.
Printzipio horien artean, mende batzuk geroago demokrazia garaikideenen zutabe bihurtuko ziren ideiak nabarmentzen dira, hala nola legearen aurreko berdintasunaren balioak, merkataritza askatasuna, herentzien banaketaren askatasuna, erabaki kolektiboak hartzeko gaitasuna eta diru publikoaren kudeaketa. Eta hori guztia, kontzeptu horiek Europan ere ohikoak ez ziren garai batean. Horregatik, Foru Berria XVIII. mende aren amaieran iritsiko ziren eskubideen adierazpen handien aurrerapen gisa har daiteke.
V. mendeurrenaren ospakizunak, hain zuzen ere, Foru Berria herritarrengana hurbiltzea du helburu. Bizkaiko Foru Aldundia k eta Bizkaiko Batzar Nagusiak bultzatuta, programazioak erakusketa bikoitza dakar, publiko desberdinentzat pentsatua, baina helburu berarekin: iragana ulertzea oraina ulertzeko. Horrela, alde batetik, Foru Liburutegia k izaera zientifikoagoa duen erakusketa bat hartzen du, non 1526 ko Foruaren jatorrizko alea eta beste edizio historiko batzuk ikus daitezkeen. Zalantzarik gabe, aukera paregabea da dimentsio juridiko eta historikoan sakondu nahi dutenentzat. Bestetik, erakusketa ibiltari batek kaleak eta hainbat udalerri zeharkatzen ditu formatu bisualago eta irisgarriago batekin, ondare hori publiko zabalago eta anitzago bati helaraziz.
Erakusketa hau Metro Bilbao ko hainbat geltokitan ere ikusi ahal izango da, eta hiriburutik igaro ondoren, Balmaseda, Bermeo, Portugalete eta Galdakao ra iritsiko da, programazio honen barruan. Horrez gain, ekainaren 18 an ekitaldi instituzional bat egingo da Gernika n, lehendakari arekin batera.
Ekimen honek iragana ezagutzeak orain, orainean, partekatzen bada bakarrik duela zentzua dioen ideiari erantzuten dio. Beste modu batera esanda, historia gogoratzea, gizarte osoarentzat ulergarri egitea dakarrela. Ariketa horretan, Foru Berria antzinako testu izateari uzten dio, eta nor garen ulertzen laguntzen digun tresna bizi bihurtzen da.
Gainera, ospakizunak garrantzi bereko beste alderdi batzuk ere azpimarratzen ditu, hala nola emakumearen papera Foruan, hidalguia unibertsala edo atxiloketa arbitrarioen aurkako bermeak. Elementu horiek testu baten sakontasuna eta konplexutasuna ulertzen laguntzen dute, gizartearen ikuspegi jakin bat ere islatzen zuena.
Bizkaiko Foru Berria Unesco k aitortzeko prozesuan dago, Munduko Memoria izeneko programaren barruan, eta horrek bere balioa azpimarratzen du, ez bakarrik tokikoa, baita unibertsala ere. Izan ere, testuinguru zehatz batean jaio arren, bere printzipioek mundu osoan indarrean dauden eztabaidekin eta asmoekin lotzen dute. Bost mende geroago, Foruak irakurri, ulertu eta norberarena bezala sentitzera gonbidatzen jarraitzen du. Ez da soilik ondare historiko bat, baizik eta bere balioak denboran zehar mantentzen jakin duen lurralde baten adierazpen bizia.
